Teer guichelheil

Auteur Mans de Jong  15 november 2007

Een aantal weken geleden kreeg in mailtje van Hanneke Oosterlee met de vraag wat de naam was van het bloemetje dat ze onlangs op de heemtuin had gefotografeerd. Het ging om teer guichelheil (Anagallis tenella) Teer guichelheil is helaas een zeer zeldzaam plantje dat inmiddels ook op de rode lijst voorkomt. Vooral door invloed van meststoffen, verzuring, ontginning en ontwatering is deze soort heel zeldzaam geworden. In onze provincie zijn maar 3 uurhokken waar de soort nog voorkomt. Uurhokken zijn vijf bij vijf kilometer plekken waarin onderzoek plaats vindt. Heel Nederland is in zulke uurhokken opgedeeld. Zundert stond tot 1940 bekend als zijnde de grote groeiplaats in onze provincie. Deze soort groeide vooral in onze provincie. Op het landgoed de Pannenhoef is de soort weer teruggekeerd na het herstel van vennen en moerassige plekjes. Het is een soort die grote eisen aan haar groeiplaats stelt. Het moet er voedselarm, vochtig, lemig zijn en er moet een beetje kalkhoudend bronwater opwellen. Ze groeit graag samen met biezen- en zeggensoorten. De naam Guich is een oud woord voor zot, gek, dwaas. Met het kruid dacht men vroeger deze mensen van hun ziekte te kunnen genezen. De bloemetjes zijn relatief groot voor zo’n kleine plantje en prachtig en zacht roze van kleur Terwijl ik haar mailtje beantwoordde kwamen de beelden van mijn eerste ontmoetingen met dit kleine wondertje. Al heel lang koesterde ik de wens om het plantje te ontmoeten. Mijn eerste poging voor een ontmoeting was half de zeventiger jaren. Ik had gelezen dat een laatste groeiplaats van parnassia en teer guichelheil te bewonderen was in de buurt van Tilburg. Samen met mijn natuurvriend Kees reden we naar de plek. Op een bepaald moment zagen we een vochtig terreintje waarop een grote tractor aan het maaien was. Kees merkte lachend op:”Mans ge zult zien dat de plek waar de tractor aan het maaien is, de plek is die wij zoeken”. Een eindje verderop stond een auto met daarin iemand van Rijkswaterstaat. Wij legden hem ons verhaal voor. Hij stapte lachend uit de auto en wees naar de plek waar de tractor de laatste sneden wegmaaide. We moesten er efkes mee lachen, maar nadien kwam de verontwaardiging en de boosheid. Het terreintje bleek eigendom te zijn van Staatsbosbeheer. Het was half juni en de hoofdbloei van beide soorten was aanstaande. De thuisreis was niet prettig. De andere dag nam ik contact op met Staatsbosbeheer in Tilburg en vertelde de man onze ervaring. Hij trachtte mij af te schepen met het klutsverhaal. Toen ik hem uitlegde over de bloeiperiode en dat deze twee soorten het vooral van hun zaadvorming moesten hebben kreeg ik vraag wat voor beroep ik had. Ik antwoordde hem maar dat ik bioloog was. Uiteindelijk kreeg de maaier, die zich niet kon verdedigen, de schuld. Tijdens mijn veelvuldige bezoeken aan het Jac P. Thijsse-park in Amstelveen kwam ik volledig aan mijn trekken voor wat het teer guichelheil betreft. Een ander verhaal speelde zich in1995 op de heemtuin af. Er was een vrouw die uit het zadenrek zaden stond te kiezen. We raakten aan de praat over onze gemeenschappelijke passie. Zij woonde in Amsterdam en haar vader bleek ooit arts geweest te zijn in Oudenbosch. Ze vroeg me of ik nog op zoek was naar plantensoorten die de heemtuin nog miste. “Zaden van teer guichelheil” vertelde ik haar. “Dat komt goed uit” zei ze. Ik heb onlangs een kamerplant gekocht en daar zit een plantje teer guichelheil bij. “Kan ik je blij maken met de zaadjes, als ik die mag oogsten” vroeg ze?. Ik knikte en heb meerdere keren ja gezegd. Ik was het zo goed als vergeten toen er half december een klein postpakketje in de brievenbus stak dat als afzender haar naam droeg. Ik ben het zaad direct gaan zaaien. In 1998 was de verrassing groot, toen ik tijdens werkzaamheden enkele garendunne stengeltjes met daaraan bijna ronde blaadjes die plat tegen de grond gedrukt lagen, ontdekte. Mijn Mansgevoel vierde hoogtij. Nadien bloeit de soort in redelijke aantallen met haar zachtrose bloemetjes en met een aparte historie.

Terug naar overzicht