Natuursprokkels van Januari

(03-02-2007) De gaspeldoorn In de Heemtuin in Rucphen bloeit met best veel vetgele bloemen de gaspeldoorn. Deze met doornen overladen struik, die familie van de brem is, is de enige in onze natuur voorkomende plantensoort die niet in winterrust gaat. Opmerkelijk aan deze gaspeldoorn is verder dat hij alle groene blaadjes omvormt tot venijnige stekels om zodoende te voorkomen dat hij wordt opgegeten. De zaadjes die in deze periode worden gemaakt, blijken net zoveel kiemkracht te bezitten, als de zaadjes die tijdens de echte bloei in april en mei worden gemaakt. Helaas staat deze gaspeldoorn om de Rode Lijst. Deze Rode Lijst geeft aan dat plant- en diersoorten in ons land achteruit gaan en zelfs dreigen uit te sterven. In de Heemtuin komen 96 van deze rode lijstsoorten voor. Turkse tortel Rond 1950 vestigde de Turkse tortel zich als broedvogel in ons land. Nu broeden de duifjes op de gekste plekken en tijdstippen. De holenduiven in de Heemtuin hebben hun kasten in de Heemtuin weer bezet en zullen spoedig aan de leg gaan. De “woekom, woekom”-roep van de doffers klinkt heel mooi en vertrouwd. Het zijn blauwige duiven die bij wet beschermd zijn. Naast deze twee wilde duiven komen er in ons land ook de algemene houtduif en de zomertortel voor. Deze laatste verschijnt vanaf half april weer vanuit hun winterkwartier in Afrika terug bij ons. Putter Karel Snepvangers uit Etten Leur vroeg mij het volgend: Op 3 januari 2007 heb ik in mijn tuin een putterke gezien, al badend in een plaske water, op het platdak van onze buurman. Een mooi vogeltje met een rood/geel kopke. Is het wel normaal dat deze vogeltjes in dit seizoen bij ons worden waargenomen? Ja, gelukkig is de putter ook in de winterperiode een normale verschijning. Er komen zelfs putters uit andere Europese landen bij. Putters zoeken naar zaden van allerlei wilde planten en in het bijzonder naar distelachtigen. Meestal zoeken zij nu hun voedsel op nieuwe bouw- en bedrijvenlocaties of ruige hoeken. Op plekken waar wij mensen wilde planten nog dulden, misschien staan er ergens bij jou in de buurt elzen. Elzenzaden eten ze ook graag. Sinds eind jaren negentig broedt er een klein aantal putters in gemeente Rucphen en hebben hun nestjes gewoon in de boompjes van de wijken. De naam Snepvangers komt naar alle waarschijnlijkheid van snippenvangers. Onze voorouders vingen heel vroeger snippen om eten in de pan te krijgen. Hazelaar Let eens op de windbloeiers zoals, hazelaar en zwarte els, die stilaan gaan bloeien. Op de Heemtuin bloeide begin januari de eerste hazelaar met zijn karmijnrode vrouwelijke bloemetjes. Deze hazelaar is altijd de eerste die bloeit, alleen dit jaar was hij vroeger dan ooit. Als je goed kijkt zul je bij de bloei van de hazelaars merken dat de ene struik eerst zijn vrouwelijke of eerst zijn mannelijke bloemen opent. Deze manier van bloeien is om de kruisbestuiving te bevorderen. Hazelaar, zwarte els, populier, wilg en gagel noemen we ook wel windbloeiers. Zij bloeien voordat de bladeren aan de struik of boom staan om zoveel mogelijk stuifmeel door de wind te laten verspreiden zodat er een goede kans op bevruchting kan plaats hebben. Bladeren zouden dan alleen maar in de weg kunnen zitten en deze verschijnen daarom pas na de bloei. Het hele proces wordt door hormonen aangestuurd Groene kikkers Een paar dagen voor de afgelopen vorstperiode ontdekte ik in een van de poelen op de Heemtuin dat er twee groene kikkers actief waren. Ze zaten op de drijvende stengels van het waterdrieblad. In deze periode zijn ze echt nog donker groenbruin van kleur. De gelige lengtestreep op hun rug gaf aan dat het om groene kikkers ging. Bij de vorst waren ze weer lekker terug in de modder gekropen. Veldleeuwerik Pim Rommens Etten Leur vroeg me het volgende: Zien we de leeuwerik binnenkort weer terug? Was toch altijd zo mooi ut bjeesje boven in de lucht te zien en te whoore. Mijn antwoord is het volgende: Sinds enkele jaren staat ook de veldleeuwerik op de landelijke Rode Lijst. Deze Rode Lijst is samengesteld door het ministerie van landbouw, natuurbeheer en voedselkwaliteit. Op deze Rode Lijst staan plant- en diersoorten waar het in ons land alles behalve goed mee gaat en waarvan sommige soorten op het punt staan uit ons land te verdwijnen of heel zeldzaam te worden. Voor wat betreft de terugkeer van de veldleeuwerik ben ik niet optimistisch. Het ligt niet in mijn bedoeling om de boeren hier van de schuld te geven maar om duidelijkheid te verschaffen. Het probleem ligt vooral de veranderende landbouwmethode. Het weidebeheer van de boeren is ten opzichte van 30 jaar geleden drastisch veranderd met grote gevolgen voor de natuur in deze graslanden. Stonden tot voor 30 jaar geleden de weilanden nog redelijk vol met wilde kruiden, dan is daar nu niets meer van over. Al vroeg in het jaar wordt begonnen met maaien. De meest boeren hooien niet meer traditioneel, maar op een moderne manier. Met een grote regelmaat zie ik dat boeren eind mei al meerdere keren hun grasland hebben gemaaid. Leeuweriken zien geen kans om hun broedsel nog groot te krijgen. Daarnaast moeten de weiden uit veel meer wilde planten bestaan dan zoals nu slechts uit een of twee grassoorten. Jonge leeuweriken eten allerlei insecten en rupsen. Later gaan ze deels over op het eten van zaden. Deze voedselbronnen moeten er dan wel zijn. Veel leeuweriken en hun nesten zijn in de afgelopen 30 jaar ten prooi gevallen aan de scherpe messen van maaimachines. Organisaties als Natuurmonumenten, Staats-bosbeheer en Brabants Landschap zouden hier verandering in moeten brengen. Zijn hebben veel graslanden in beheer en zouden deze graslanden ook voor veldleeuweriken gunstig moeten inrichten. Daar ligt de hoop en niet bij de productieboeren. Zanglijster Kees Wagtmans uit Zundert wist te mij te melden dat de zanglijster in zijn tuin was teruggekeerd en al dagen zijn mooie zang liet horen. U weet wel dat van “Rietje, Rietje, Pietje, Pietje, Marie, Marie” Natuurtip: Neem eens deel aan een natuurwandeling onder leiding van een natuurgids. Zij kunnen u vaak leren kijken en ontdekken. U krijgt zo meer inzicht in natuur, milieu Terug naar overzicht